Genel

Bir İnsan Hakları Savunucusu Rosa Parks ve Montgomery Otobüs Eylemi

Sosyal Medya Hesabında Paylaş

Rosa Parks ABD’de Alabama eyaletinde doğdu. 1943’te Amerikan Yurttaş Hakları hareketine katıldı. 1955’te Alabama eyaletinde, siyahilere uygulanan ayrımcılığa karşı tavır koyarak sonrasındaki hareketin başlangıcını yapan kişi oldu.

Montgomery Otobüs Eylemi 1955 yılında Alabama eyâletinin Montgomery şehrindeki toplu taşımacılık sisteminde uygulanan ırkçılık politikasına başkaldırmak için başlatılmış sosyal ve politik bir protestoydu. Mücadele 5 Aralık 1955’ten 21 Aralık 1956’ya kadar sürdü ve sonuçta Birleşik Devletler Yüksek Mahkemesi Montgomery’deki ırkçı kanunlarının anayasaya aykırı olduğunu açıkladı.

O yıllarda Amerika Birleşik Devletleri’nin güney eyaletlerinde siyahilerle beyazlar otobüslere ayrı kapıdan biniyor, kendilerine ayrılmış ayrı yerlere oturuyorlardı. Rosa Parks bir gün Montgomery’de otobüse bindi. O otobüste bir beyaz, beyazlara ayrılan yerde yer bulamayınca, siyahilere ait bölümde oturmakta olan Rosa Parks’tan koltuğundan kalkıp kendisine yer vermesini istedi. Şoför de kalkması için uyardı ama Parks yerinden kalkmadı. Tutuklandı ve hapse girdi.

Protesto 1 Aralık 1955’te Afro-Amerikan bir terzi olan Rosa Parks’ın tutuklanmasıyla başladı. Parks otobüsteki yerini bir beyaz erkeğe vermeyi reddettiği için Montgomery’nin ırk ayrımı yasalarını ihlal etmekle suçlandı. Mahkemeye verilen ifadelere göre Parks diğer dört siyahla birlikte dördüncü sırada oturmaktaydı (siyahlar yalnızca ilk sıraya oturabilirdi). Daha sonra tüm oturma yerleri doldu ve otobüse beyaz bir erkek bindi. Siyahlar ve beyazlar aynı sırada olamayacakları için adam tüm siyahların oradan kalkmasını istedi. Diğer dört siyah itaat ederken, Rosa bunu reddetti.

Rosa’nın mesleği terzilikti ve eğitim görmüş biriydi. 1955 Aralığında tutuklanmadan kısa bir süre önce Tennessee’deki Highlander Araştırma ve Eğitim Merkezi’nde “Irk İlişkileri” konulu bir kursu bitirmişti.

Rosa ayrıca NAACP’nin Montgomery bölümünün sekreteriydi. Aslında bu eylem Rosa Parks’ın tutuklanmasından önce planlanmıştı. Onun tutuklanışı kamu otobüslerindeki ayrımcılığa karşı çıkmak için bir deneme vakasıydı. Grubun liderleri doğru kişinin tutuklanması için bekliyorlardı. Tutuklanacak kişi siyahları bir eyleme sürükleyebilmeli, ayrımcılık yasalarını sorgulamaya açabilmeli ve en önemlisi de her türlü iftiranın ötesinde biri olmalıydı. 5 Aralık Pazartesi günü tutuklandığında 14 dolar (10 dolar ceza ve 4 dolar mahkeme maliyeti) para cezasına çarptırıldı ama o davayı temyize götürdü. Parks sivil haklar hareketinin öncülerinden biri olarak görülmektedir.

5 Aralık 1955’ten 21 Aralık 1956’ya uzanan dava süreci boyunca protestoculara saldırılar düzenlendi, kimi evlere bombalı saldırılarda bulunuldu. Nihayet Yüksek Mahkemenin siyah yolcuların otobüste istedikleri yere oturabilecekleri yönünde bir karar vermesiyle eylem 21 Aralık’ta sona erdi. Martin Luther King cesaret verici bir konuşma yaptı.

Olaydan sonraki bir yıldan daha uzun bir süre boyunca siyahiler otobüslere binmediler, her yere yürüyerek gittiler. Protesto eylemleri bir yıl sonra meyvesini verdi. ABD Federal Mahkemesi, otobüslerdeki bu uygulamayı yasakladı. Ama Rosa Parks Alabama’da beyazlar tarafından taciz edildiği için kuzeye taşınmak zorunda kaldı. Aynı tarihlerde Alabama valisi, siyahileri üniversitelere almama gayreti içindeydi. Büyük olaylar patlak verdi. Martin Luther King’in başını çektiği giderek büyüyen hareket 1964’te çıkarılan yasa ile başarıya ulaştı. Rosa Park bu direnişin sembolü haline geldi.

1999’da Time dergisince 20. yüzyılın insan hakları savunucusu seçildi. Parks 1996 yılında Başkanlık Hürriyet madalyasına lâyık görüldü. 1999 yılının başında da, Kongre’nin altın madalyasına hak kazandı ve bu ödülü Bill Clinton’un elinden aldı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.