Genel

Büyük Ayı Takımyıldızının Çift Yıldızları; Mizar ve Alkor

Mizar yıldızı Ursa Major (Büyük Ayı) takımyıldızında bulunan bir dörtlü bir yıldız sistemidir. Yıldızın ismi Arapça “kemer/kuşak” sözcüğünden türemiştir. Dünyaya yaklaşık olarak 78,1 ışık yılı uzaklıktadır. 

Bilimsel adı 80 Ursae majoris, Hint Mitolojisindeki adı ise Arundhati. Büyük Ayı’daki Alcor yıldızının yanında, bulutsuz havalarda, az ışık olan yerlerden gözlemlenebilen küçük yıldız, bu yüzden eski zamanlarda görüş keskinliği ölçmede kullanılıyordu.

Mizar yıldızı şehir ışıklarının olmadığı ve bulutların olmadığı yerlerden görülebilir. Bu sebepten dolayı eski zamanlarda görüş keskinliğini ölçmek için kullanılmıştır.

Sistemin dört bileşeni Zeta Ursae Majoris Aa, Ab, Ba ve Bb olarak belirlenmiştir. Aa Güneş’in 2.43 katı kütleye sahipken Ab 2.50 katı kütleye sahiptir. Yüzey sıcaklıkları diğer yıldızlara nispeten fazladır. Yaklaşık 9000°C. yüzey sıcaklığına ve parlaklığa (33.3 güneş parlaklığı) sahiptir. Mizar A ve Mizar B çift yıldızları bir yörüngeyi tamamlamak ve birbirlerinin 380 astronomik birimine girmek için 5.000 yıl veya daha fazla zaman alır.

Mizar B, tek çizgili spektroskopik bir ikili (SB1), yani sistemdeki sadece bir yıldızın spektrumunun gözlenebileceği anlamına gelir, ancak yıldız, bir yoldaşın varlığını gösteren radyal hızda periyodik varyasyonlar gösterir. Görünür spektrum, bir Am yıldızı (metalik çizgi yıldızı), spektrumu güçlü metal emme çizgileri ve kalsiyum veya skandiyum eksikliği gösteren kimyasal olarak kendine özgü bir A sınıfı yıldızı gösterir.

Mizar B’ye, hidrojen kaynaştırıcı bir cüce ile aydınlık açısından alt-dev arasında bir yıldız gösteren spektral tip kA1h (eA) mA7IV-V verilmiştir. Yıldız sınıfı ayrıca kalsiyum K hatlarının spektral tip A1’i, hidrojen hatlarının erken A’yı, diğer metallerin tip A7’yi belirttiği anlamına gelir.

Mizar B yıldız sisteminin iki bileşeni yaklaşık altı ayda bir (175.55 gün) birbirleri etrafında dönmektedir. Tahmini kütleleri yaklaşık 1.6 güneş kütlesidir.

Alcor, Büyükayı takımyıldızında çift yıldızdır. Büyük Kepçe’nin sapındaki orta yıldız olan Mizar’ın çıplak gözle görülebilen arkadaşıdır. Alcor, Bayer Ursae Majoris ve Flamsteed atama 80 Ursae Majoris olarak adlandırılmıştır. Uluslararası Astronomi Birliği’nin (IAU) Yıldız Adları Çalışma Grubu(WGSN) 30 Haziran 2016’da 80 UMa-Ca olarakta bilinen yıldız için için Alcor adı verilmesini resmen onayladı. Alcor başlangıçta Arapça’da Suhā veya Sohā olarak adlandırılıyordu , bu da “unutulmuş” veya “ihmal edilmiş” anlamına geliyordu. İsim, daha parlak Mizar’a kıyasla yıldızın zayıflığına bir referanstı. 

Dünya’dan yaklaşık 81,1 ışık yılı uzaklıkta yer alır ve 3,99 görünür büyüklüğüne sahiptir. Alcor, A5Vn spektral tipinde beyaz bir ana dizi yıldızından ve M3-4V yıldız sınıflandırmasına sahip loş bir kırmızı cüceden oluşan bir ikili yıldız sistemidir. İki yıldız sadece 1 saniye yay ile ayrılır.

Alcor A, 1.84 güneş kütlesine ve Güneş’in 1,846 yarıçapına sahiptir. 8221 K tahmini sıcaklıkta Güneş’ten yaklaşık 14 kat daha parlaktır. Yıldız, 228 km / s’lik tahmini bir dönme hızı ile çok hızlı bir eğirme makinesidir. M sınıfı arkadaşı Alcor B, oldukça küçüktür ve sadece 0,25 güneş kütlesine sahiptir.

İlk kez teleskopla çift yıldız gözlemi yapan kişi ise İtalyan gökbilimci Giambattista Riccioli. Galileo’nun öğrencisi olan Riccioli 1643 yılında Mizar’ın çift yıldız olduğunu keşfediyor. Mizar ve Alcor sabit yıldızları, Astronomide keşfedilen ilk çift yıldızdır, Büyük ayı takım yıldızı grubunda yer alır.

Alcor yıldızı Mizar’ın sadece 11,8 yay dakikası kuzeydoğusunda yer almaktadır . Yıldızlar ortak bir düzgün hareketi paylaşırlar, yani Ursa Major Moving Group’un diğer üyeleriyle birlikte uzayda birlikte hareket ederler.

İki ayrı gökbilimci ekibinin Alcor’un ikili bir yıldız olduğunu ve gerçekten yerçekimsel olarak Mizar’a bağlı olduğunu keşfettiği 2009 yılına kadar fiziksel olarak birbirleriyle ilgisiz oldukları düşünülüyordu . Bugün iki yıldız sisteminin birbirinin etkisinde kaldıkları kanıtlanmışsa da henüz yıldızların tam mesafesi hala belirsiz olduğu için henüz gerçekleşmemiştir.

İki yıldız birbirine daha önce sanıldığında daha yakın, aralarında sadece 0,5 ila 1,5 ışıkyılı veya 74,000 ± 39,000 astronomik birim arasında bir tahmini mesafe var. Her iki yıldız da Dünya ile tam olarak aynı mesafede bulunuyorsa, aralarındaki tahmini mesafe 0.281 ışık yılı veya 17.800 astronomik birimden fazla değildir. Ancak, bu pek olası değildir.

Hipparcus uydusu ile yapılan gözlemler Mizar ve Alcor’un bize olan uzaklıklarını 78,1 ve 81,1 ışık yılı olarak vermiştir. Aradaki fark 3 ışık yılıdır ve bu çok büyüktür. Fakat verilen ölçüm hatalarını göz önüne aldığımızda yıldızlar birbirlerin 0,7 ışık yılı yakınında olabiliyor. Bazı gökbilimciler ölçüm hatalarının daha büyük olduğunu ve her iki yıldızın da Güneş’den hemen hemen aynı uzaklığa sahip olduğunu ileriye sürüyorlar. Eğer bu sav doğru ise iki yıldızın 0,27 ışık yılı ayrıklığında ve bir biri etrafındaki bir turluk yörünge döneminin 750 000 yıl olduğu kabul edilmektedir. Bu tezin anlamlı olmasının bir nedeni de göz önüne aldığımız bu iki yıldızın yine büyük ayıdaki 20 yıldızla beraber aynı uzay hareketini göstermesi ve aynı kimyasal bolluğa sahip olması bize bunların tek bir yıldızlararası buluttan meydana geldiğini göstermesidir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

error: İçerik korunuyor !!