Genel

Canlıların Yapıtaşları; Polisakkaritler

Polisakkaritler, birden fazla ve ayrı (birleşik olmayan) monosakkaritin glikozit bağıyla birleşmesiyle oluşan kimyasal maddelerdir. Glikoz birimlerinin farklı şekilde bağlanması polisakkaritler arasında farklı özelliklerin doğmasına neden olur. Bu da kohezyonu destekler. Çok sayıda (n tane) monosakkaritin “n-1” adet su molekülü kaybetmesiyle meydana gelen büyük moleküllü bileşiklerdir. “Kompleks şekerler” de denir.

 

Yalnız heksoz veya pentoz birimlerinden meydana gelenler olduğu gibi, bazıları da hem heksoz hem pentoz birimleri ihtiva ederler. Heksozlardan türeyenlerin genel formülü (C6H10O5)n, pentoz ihtiva edenler ise (C5H8O4)n şeklinde gösterilir.

Polisakkaritler hücre zarından difüzyon ile geçemezler.Ayrıca tatsız olup çoğu suda erimez. Çok sayıda glikoz molekülünün birleşmesinden türemişlerdir. Aralarındaki fark, glikoz moleküllerinin sayısı ve birbirlerine farklı bağlanış biçimleridir.Çok sayıda glikozun glikozitleşmesiyle oluşur. Canlılar için önemli bazı polisakkaritler nişasta, glikojen, selüloz ve kitindir. Polisakkaritlerin çeşitliliği, yapılarına katılan monosakkaritlerin birbirine farklı şekilde bağlanmasından kaynaklanır.
Polisakkaritler canlılarda hem depo maddesi hem de yapısal olarak görev yapar.

Depo Polisakkaritler

Nişasta

  • Bitkilerde fotosentez sonucu üretilen glikozun fazlası nişastaya dönüştürülür.
  • Nişasta; bitkinin kök, gövde, yaprak, meyve ve tohum gibi organlarında depolanır.
  • Patates, pirinç, arpa, buğday ve yulaf gibi besinlerde bol miktarda bulunur.
  • Hayvanların besinlerle aldıkları nişasta, sindirim kanalında glikoza kadar parçalanır. Açığa çıkan glikozlar kana geçer ve hücrelere taşınır.
  • Hayvan hücrelerinde nişasta bulunmaz.
  • Suda az da olsa çözünür.

Glikojen

  • Glikozun fazlası bakteri, arke, cıvık mantar, mantar ve hayvan hücrelerinde glikojene dönüştürülerek depo edilir.
  • Suda çok az çözünür.
  • İnsanlar besinlerle vücuduna aldığı glikozun fazlasını karaciğer ve çizgili kaslarında glikojen şeklinde depo ederler.
  • Açlık durumunda insan karaciğerindeki glikojen depoları tükenmeye başlar.
Yapısal Polisakkaritler

Selüloz

  • Bitki hücrelerinin çeper yapısına katılır ve suda çözünmez.
  • İnsan, etçil ve otçul hayvanlarda selülozu sindiren enzim üretilemez.
  • Otçul hayvanlar, sindirim sisteminde yaşayan yararlı mikroorganizmalar sayesinde selülozu sindirerek selülozun içindeki glikozu enerji kaynağı olarak kullanabilir.
  • İnsan ve etçil hayvanlar selülozu sindiremediği için dışkıyla birlikte dışarıya atar.
  • Selüloz bağırsak epiteline değerek mukus ürettirir. Bağırsağın daha sağlıklı çalışmasını sağlar. Yeryüzünde en çok bulunan karbonhidrat çeşididir.
  • Endüstriyel alanda kâğıt, pamuk ve yapay ipek yapımında kullanılır.

Kitin

  • Diğer polisakkaritlerden farklı olarak yapısındaki glikoz molekülleri azot içeren bir yan grup taşır.
  • Mantarlarda hücre çeperinin yapısına katılır.
  • Eklem bacaklıların dış iskeletinde bulunur. Örneğin uğur böceği, çekirge, kelebek, yengeç ve ıstakoz gibi.
  • Kitinin saf hâli deri gibi esnek ve yumuşaktır.
  • Eklem bacaklılar da dış iskeletin sert olmasının sebebi, kitinin yapısına kalsiyum karbonat gibi tuzların da katılmasıdır.
  • Kitin güçlü ve esnek yapısından dolayı ameliyat ipliği yapımında kullanılır. Bu iplik ameliyat yarası iyileşince kendiliğinden erir.

 

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.