Filmlerin Psikanalizi Genel Psikoloji

Esaretin Bedeli Filminin Psikolojik Analizi

Andy uzun boylu, zayıf, kumral, Amerikalı bir bankacıdır. Bu adam kapalı bir kutudur. Çevresindeki insanlar onu hep yanlış değerlendirirler.  Karısı Andy’nin kendisini sevmediğini düşünür. Ama adam (Andy) karısını çok seviyordur.  Hâkim Andy’nin soğukkanlı bir katil olduğunu söyler. Ama Andy kimseyi öldürmemiştir. Mahkûm arkadaşı Ellis, Andy’nin ana kuzusu olduğunu, bir zorluk karşısında hemen ağlayacağını düşünür. Ama bu düşünce de doğru değildir. Bir insan bu kadar çok insan tarafından yanlış anlaşılmıştır.

Andy karısına sevgisini gösteremez. Karısı Andy ile aralarındaki bu kopukluktan ötürü bir başka adamla, bir golf oyuncusu ile birlikte olur. Dürüst bir kadın olduğu için bu birlikteliğini kocasına söyler. Bavulunu toplar, evden ayrılır, golf oyuncusunun yanına taşınır. Andy intikam duyguları ile adamın evinin önünde karısını ve aşığını bekler. Sarhoş olur. Tabancasına mermi doldurur. Amacı onları korkutmaktır. Ama sonra bu düşüncesinden de vazgeçer. Kendi evine geri döner.

Tesadüfen azılı bir hırsız, golf oyuncusunu takip etmiştir. Golf oyuncusu zengin bir adamdır. Hırsız onun evini soymak ister. Adam karşı koyunca, hırsız, golf oyuncusunu ve aşığını öldürür. Bu tesadüfen işlenmiş bir cinayettir. Ama bütün kanıtlar cinayeti Andy’nin işlediğini düşündürür. Andy’nin hiçbir suçu olmadığı halde müebbet hapse mahkûm edilir.

Golf oyuncusu ve Andy’nin karısı hayat doludur. İştahlı bir şekilde sevişirler. Andy “erkekliğini kabul ettiremeyen” bir insan olarak arabada, onların seviştikleri evin dışında kederlenmektedir. Karısı kendisini “sevecek” canlı, hayat dolu bir erkek bulmuştur. Adam popüler ve zengindir.

Andy’de olmayan özellikler adamda vardır. Dışa açık, neşeli ve zengin bir adam profili ile soğuk, içe dönük, zengin olmayan bir adam profili karşı karşıya konulduğunda karısı diğerini tercih etmiştir. Andy yoğun kıskançlık duyguları yaşar. Buna rağmen adamı öldürmez.

Andy hapishaneye gitmeden önce zaten kendi hapishanesinin içinde yaşamaktadır. Soğuk bir adamdır. Kişiliğinin duvarları çok kalındır. İnsanlar bu duvarların ardını göremezler. Kişilik duvarları onu dış dünyadan tecrit eder ve çok sevdiği karısından ayrılmasına neden olur.

Andy neden kendini bir ruhsal hapishaneye kapatmıştır? Andy dürüst bir insandır. İdealleştirdiği amaçları (ülküleri – idealize egosu) ile yaptıkları arasında bir çelişki yoktur.

Andy baba sembolü ile bir anlaşma yapmıştır. Baba sembolü Andy’den dürüst olmasını ve itaat etmesini istemiştir. Andy bu anlaşmaya sonuna kadar uymuştur. Mahkemede yargılanırken bile yalan söylememiştir. Andy kendini dış dünyanın kışkırtıcı arzularına karşı kapatmıştır. Zenginler için (bankacı olarak) çalışır. Paranın hemen yanı başında, paranın kışkırtıcı ortamında dürüst bir insan olarak çalışır. Babayla yaptığı bu anlaşma Andy’nin aleyhine olur. Zengin bir adam karısını elinden alır. Karısını elinden alan zengin adam ve karısı aynı zamanda anne-baba sembolü gibi düşünülebilir. Andy baba ile işbirliği yapmıştır, ama sonuç olarak “kapının önüne” konulmuştur. Yalnızlığa mahkûm edilmiştir.

İdealize edilmiş baba imajını terk etmek o kadar kolay değil. Dürüst Andy, baba sembolü ile yaptığı anlaşmayı bozmaya karar verir. Zengin golfçuyu öldürecektir. Mahkeme bu niyetinden dolayı Andy’i müebbet hapse gönderir. Andy bir zamanlar (çocukluk döneminde) idealize ettiği baba imajından bu cinayet girişimi ile kurtulmayı belki başaracaktı. Ama bir başka ideal baba imajı “hakim ve mahkeme” Andy’i cezalandırır. Böylece Andy için erişkinliğe, baba ile rekabete giden çileli yol başlamış olur. Hapishane müdürü sert, kuralcı bir adamdır. İncil’i ezbere bilen bir Hristiyan’dır. Güdüsel davranışları bağışlamaz. Nefis kontrolü önemlidir.

Müdür bir mahkum gelir gelmez cezalandırır. Mahkum yemeğin ne zaman yeneceğini sormuştur. Mahkum nefsini kontrol edemez. İradesizliğe ve insani zaaflara hapishanede müsaade edilmez. Hapishaneye uyum sağlayamayan ilk gecesinde hüngür hüngür ağlayan bir başka mahkum dövülerek öldürülür. Bu adam şişmandır. Yani yemek yemeye karşı bir zaafı vardır. Hapishane yönetiminin “çocuksu davranışlara” “haz peşinde koşmaya” tahammülü yoktur.

Şişman adamı döverek öldüren sadist bir gardiyandır. Sadist gardiyan kendi kardeşinin ölüm haberini alır. Kardeşinden kendisine miras kaldığını öğrenir. Kardeşinin ölümü için hiç üzülmemiştir. Kardeşi yıllar önce gardiyanı bırakıp gitmiştir. Kardeşi zengin bir adam olarak ölmüştür. Gardiyana kardeşinin mirasının küçük bir bölümünü bırakmıştır. Miras kalan para 35 000 dolardır. Ama devlet bu mirasın önemli bir bölümünü vergi olarak geri alacaktır.

Andy’nin iç dünyasının bir başka yansımasıdır bu. Gardiyan ve kardeşi yani iki erkek arasındaki ilişkide bir sorun vardır. Erkekler arası ilişkide doyum her zaman “acılı” ve sadistçe olur.

Andy hapishanede homoseksüellerin saldırısına uğrar. Hapishanedeki homoseksüel adamlar için Andy’nin varlığı doyum verici, keyif vericidir. Ama Andy için bu durum, acı ve işkence anlamına gelir. Andy’nin kişilik duvarlarının önemli bir sebebi tacizci erkek imajından korunmak içindir. Andy ilk defa kendi ruhunda bir “gedik” açmayı başarır.

Andy sadist gardiyana kendi karısına güvenip güvenmediğini sorar. Gardiyan bu soruya çok sinirlenir. Gardiyana eğer karısı ile işbirliği yaparsa, bu 35000 dolarlık mirası kurtarabileceğini söyler. Gardiyan parayı karısının üzerine yapacaktır. Karısına mirası hediye olarak verecektir. 35 000 dolar kadına hediye edilince, devlet vergi almamaktadır.

Andy; gardiyan, karısı ve kendisi arasında üçlü bir ilişki kurar. Karısı, karısının aşığı ve kendisi arasındaki üçlü ilişkiye benzeyen bir ilişkidir bu. Ama Andy karısının aşığı gibi yapmaz. Amacı gardiyanın karısını, gardiyandan çalmak değildir. Gardiyana bir iyilik yapar. Karısı ile daha da yakınlaşmalarını sağlar. Gardiyan ve ölen kardeşi de birbirine yakınlaşmış olur. Kendisine yapılmayan iyiliği Andy gardiyana yapmıştır. Otorite, mahkûmların erkekliğini tanıyor Bu iyiliğinin karşılığında Andy “kendisini erkek gibi hissetmek” ister. Gardiyandan tek istediği yazın açık havada çalışan mahkûmlara bira verilmesidir. Andy mahkûmlara “kendilerini erkek gibi ” hissettirir. Onlara “babalık” yapar.

Bu üçlü ilişki, Andy’yi ideal baba imajı ile yeniden barıştırır. Gardiyanın karısında gözü yoktur. Tek istediği “dürüst bir işbirliğidir”. Gardiyan ve karısı ile olumlu bir işbirliği yapmayı başarır. Gardiyan kendi doyumu (miras alması) için, mahkûmların doyumuna (bira içmek-erkek gibi hissetmek) izin verir. Böylece erkekler arasındaki libido alanı “sağlıklı” bir şekilde paylaşılır. Bu libido paylaşımında bir tarafın canının yandığı (sadistçe-tecavüzkar) bir ilişki yoktur.

Andy yaşlı zenci mahkûm Ellis ile başından beri iyi arkadaş olur. Ellis mahkûmlara dışarıdan istedikleri şeyleri getirtir. Ellis doyum verici keyifli yaşantıları mahkûmlara sağlayan kişidir. Andy erkekler arasında işbirliğine dayanan, iki tarafın lehine olacak, taciz ve sadizm içermeyen bir ilişki kurmak ister. Bu arzusu Ellis’le kurduğu ilişkide gerçekleşir.

Ellis “iyi baba” imajıdır. Andy’e doyum verici nesneler getirir. Andy’e kadın posterleri getirir. Böylece sembolik anlamda Andy’nin erkekliğini tanır ve onu iğdiş etmeyeceğini gösterir. Ayrıca Andy’e taş kırma çekici getirir. Taş kırma çekici fallik (penis) bir semboldür. Küçük bir çekiç olduğu için “şüphe uyandırmaz”. Bu fallik araç ile Andy hapishaneden kaçmak için tünel kazar.

Andy hapishane müdürünün zenginleşmesine yardımcı olur. Adam mahkûmların sırtından olağanüstü yüksek paralar kazanır. Andy bunları sahte bir kişi adına bankalara aktarır. Bir soruşturma yapılsa müdür hiçbir şekilde suçlu bulunamayacaktır.

Andy müdürü bu kadar zenginleştirir, ama müdür Andy’e karşı iyi niyetli değildir. Bir mahkum Andy’nin karısını ve aşığını kimin öldürdüğünü bildiğini söyler. Andy’nin suçsuz olduğunu ispatlayacağı bir durum oluşur. Buna rağmen müdür Andy’nin hapishaneden ayrılmasını istemez. Suçsuzluğunu ispatlamasına imkân vermez. Bu baba imajının (müdürün) “oğluna” (Andy) karşı duyduğu güvensizliktir. Andy serbest kalırsa müdürü şikâyet edebilir. Müdür suçlu bulunabilir. Andy müdüre garanti verir. Dışarıda onu şikâyet etmeyeceğini söyler. Kendisinin de zaten müdürün “suç ortağı” olduğunu söyler. Andy’nin bütün çabalarına rağmen müdür geri adım atmaz. Andy suçsuz olduğunu ispat etmek için dava açamaz.

Müdür, Andy’nin hücresine kadın posterleri asmasına izin verir. Müdür nasıl Andy’e güvenmiyorsa, Andy de müdüre güvenmez. İşini sağlama alır ve bir tünel kazar. Tünelin girişi duvarına kadın posteri asar. Kadın posteri, burada anne arketipinin bilinçaltı düzeyde tasavvurudur. Andy’ nin kadın posterinin arkasında sakladığı kaçış tüneli de sembolik olarak anne rahmini temsil etmektedir. Andy iyi anne rolün (kadın posteri) ile baba imajına karşı (müdür) işbirliği yapar. Müdür kurtulmaya çalıştığı kötü baba imajıdır. Ellis ise işbirliği yaptığı iyi baba imajıdır. Ellis kadın posterini getiren adamdır. Andy’ nin bilinçaltında iyi ve kötü bana imajı birbiriyle çatışmalıdır.

Kadın posteri sayesinde Andy tünel kazmayı başarır. Andy iyi anne rolünün desteğiyle, anne rahminden çıkıp özerkliğini kazanacaktır. Hapishanenin lağımından geçerek kurtulmayı başarır. Hapishanenin lağımı baba imajının (müdürün) bağırsaklarını sembolize eder.

Erkekler arası libido yaşantılarında, bağırsakla ilgili olan, anal olan kirli olandır. Andy “kötü baba imajı” tarafından kuşatılmıştır. Hapse atılmıştır. Tecrit edilmiştir. Bu kuşatmayı ancak baba imajının bağırsaklarından geçerek yani “kirlenerek” ortadan kaldırır.

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.