Genel

Kostik (Sodyum Hidroksit) Nedir ve Nerelerde Kullanılır?

İngilizce Caustic Soda olarak adlandırılan, kostik olarak bilinen, kimyasal adı sodyum hidroksit olan çok kuvvetli bir baz olan bileşik, NaOH olarak formüle edilir. Sodyum, hidrojen ve oksijen elementlerinden oluşan bileşik doğal olarak bulunmaz. Kimyasal olarak elde edilir. Elde edilmesi oldukça kolay olan kostik, endüstriyel alanda hatta günlük hayatımızda birçok amaçla kullanılır. Endüstriyel olarak en çok kullanılan bileşiklerin başında yer alır. Suyun dezenfekte edilmesinden tutunda alüminyum üretimine, sabundan tutunda evimizde kullandığımız lavabo açıcılara kadar birçok farklı alanda kullanılmaktadır.

Kimyasal adıSodyum hidroksit, Kostik
Kimyasal formülNaOH
Molekül ağırlığı39.9971 g/mol
CAS numarası[1310-73-2]
Yoğunluk2.1 g/cm³
Erime noktası318 °C (591 K)
Kaynama noktası1.390 °C (1.663 K)

Sodyum hidroksit, beyaz renkte nem çekici bir maddedir. NaOH formülüyle gösterilir. Suda kolaylıkla çözünür ve yumuşak kaygan ve sabun hissi veren bir çözelti oluşturur. İnsan dokusuna kaşındırıcı bir etkisi vardır. Sodyum hidroksit (kostik soda veya sud kostik te denir), lâboratuvarda CO2 gibi asidik gazları yakalamak için kullanılır. Endüstride birçok kimyasal maddenin yapımında, yapay ipek, sabun, kâğıt, boya, deterjan endüstrisinde ve petrol rafinelerinde kullanılır. Ayrıca serigrafide pozitif20 ile beraber kullanılır. Bir bazdır. Su ile tepkimeye girdiğinde yaklaşık 5 dakika içinde sıcaklığı 50 Santigrat dereceye çıkar ve yaklaşık 15 dakika sıcak kalır.

Özellikle inşaat laboratuvarlarında organik madde tayini için kullanılmaktadır. Suyun içerisine % 3 oranınında NaOH eklenerek iyice çalkalanır ve bir eprüvetin içerisine 100 çizgisine kadar agrega konulur. Bunun üzerine 160’a gelene kadar çözeltiden eklenir ve çalkalanarak 24 saat suda bekletilir. Bu beklemenin sonunda agreganın rengindeki değişiklik bize agrega içindeki organik madde miktarı hakkında bilgi vermektedir.

2Na + 2H2O –> 2NaOH +H2 + tepkime sonucu oluşan alev –ısı

Sodyum Hidroksit Üretimi

Sodyum hidroksit ya da kostik katı formda veya sulu çözeltileri olarak sıvı formda üretilmektedir. İlk olarak 1807 yılında tam olarak nasıl üretildiği bilinmemekle birlikte Humphrey Day tarafından İngiltere’de keşfedilmiştir. Katı formu beyaz renkte, sıvı formu renksiz olan kostik, aşındırıcı bir etkiye sahiptir. Elde kayganlık hissi ve yanmaya sebep olur. Suda çok çabuk çözünür. Kokusuz olan sodyum hidroksit nem uzaklaştırıcı özelliğe sahiptir.

Kostik genellikle sodyum klorürün elektrolizi sonucu %50lik sulu çözelti olarak elde edilir. Bu esnada klor gazı açığa çıkar. Çözeltideki suyun buharlaştırılması sonucu katı formda sodyum hidroksit elde edilir. Diğer bir yöntem olarak, kalsiyum hidroksit ve sodyum karbonat arasında çift yönlü yer değiştirme reaksiyonu ile elde edilir.

Sodyum Hidroksit (Kostik) Kullanım Alanları

Endüstriyel alanda birçok maddenin yapımında hammadde olarak veya üretim aşamalarında kimyasal ajan olarak kullanılır. Sıklıkla kullanıldığı ve en çok bilinen alanlar; sabun, deterjan, ilaç, yapay ipek, kağıt, alüminyum üretimi, gazların yakalanması, pH dengeleme, organik sentezleme, biyodizel üretimi, petrol rafinerisi, dezenfeksiyon, gıda endüstrisi, patlayıcı madde ve silah endüstrisi, temizleme ajanı olarak birçok alanda ve evlerimizde tıkanan gider ve lavaboları açmada kullanılır.

Kağıt endüstrisinde kostik temel maddelerden biridir. Sodyum hidroksit ve sodyum sülfit, selülozun liflerini ayırmada kullanılan çözeltileri oluşturur. NaOH, kahverengi kağıt hamurunun beyazlaştırılması aşamasında kullanılır.

Alüminyum üretiminde sodyum hidroksit, alüminyum cevherinin içindeki boksitlerin ayrıştırılması ve alüminyum oksit üretilerek alüminyum metalinin elde edilmesinde kullanılır.

Gıda endüstrisinde çikolata ve kakao işlemede, karamel yapımında, dondurmalarda kıvam arttırıcı olarak, zeytin işlemede, meşrubat yapımında, meyve ve sebzelerin kimyasal soyulmasında kullanılır.

Suda eridiğinde çok kısa sürede sıcaklığı 50 santigrat dereceye çıkarak yaklaşık on beş dakika bu sıcaklıkta kalır. Aşındırıcı özelliği ve yağları, proteinleri çözme özellikleri ile temizleme ajanı olarak, fırınlarda, depolarda, sıhhi tesisat, kanalizasyon, atık borularının arındırılmasında kullanılır.

Kostik, aşındırıcı ve yakıcı bir etkiye sahip olduğundan kullanımında dikkatli olunması, eldiven, gözlük koruyucularla kullanımı önerilir. Ev ortamında kullanımında sağlık açısından bir sakınca yoktur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.