Genel Güneş Sistemi Uzay Uzayın Keşfi

Neptün Gezegeninin Keşfi

Günümüzde halen Neptün gezegenini ilk olarak kimin keşfettiği ile ilgili farklı kaynaklarda farklı bir astronomun ismi bulunmaktadır. Hatta o dönemde yeni bir gezegenin bulunmasıyla, isim verme hakkı için İngiltere ve Fransa arasında bir uluslararası uyuşmazlık ortaya çıkmıştır. Neptün’ün keşfi ile ilgili kaynaklarda hepsinin isminin geçmesiyle bu konu şimdilik çözülmüş gibi görünüyor.

Aslında bu tartışmaların olmasına gerek kalmayacak şekilde Neptün’ün keşfi 1600’lü yıllarda yapılabilirdi. Hatta yapıldı bile sayılır. 1613 yılında Galileo, Jüpiter ile benzer bölgede bulunduğu sırada Neptün’ü gözlemledi. Fakat, gördüğün cismin bir yıldız olduğunu düşündü. Gözlemlerini sürdüren Galileo, iki gece boyunca Neptün’ü inceledi. Başka bir yakındaki yıldıza göre biraz hareket ettiğini fark ettiyse de, sonraki gecelerde gözlem için uygun hava koşulları oluşmamasından dolayı, hareketini tam olarak kanıtlayamadı.

Gariptir ki Uranüs bir rastlantı sonucu keşfedilmiştir. İngiltere’de 1781 yılının ilkbaharında o zamanlar tanınmış bir gök bilimci olan William Herschel ev yapısı teleskopuyla Gemini (İkizler) takım yıldızını inceliyordu. Bu arada yakın yıldızlara hiç de benzemeyen değişik bir görüntü ile karşılaştı. Yıldızlar uzaklıkları ne olursa olsun teleskopla bakıldığı zaman hep iğne ucu kadar ufak bir ışık görüntüsü verirler. Oysa bu yeni görüntü gezegene benzeyen belirgin bir disk biçimindeydi.

Gökyüzünün bu kesiminde bir gezegenin varlığı hiç umulmadığı için Herschel yeni bir kuyruklu yıldıza rastladığını sanıyordu. Uzun çalışma yıllarından sonra bu ”kuyruklu yıldız”m Satürn yörüngesinin arkasında dairesel bir yörünge olduğunu meydana çıkardı. Ancak bu bulgular birleştirildiği zaman Herschel güneş sisteminin çok uzak ve hiç bilinmeyen bir gezegenini bulduğunu anladı. Başka gök bilimciler de bu sonucu kabul ettiler. Yeni gezegene mitolojide gökyüzü tanrısının adı olan Uranüs adı verildi.

 

Çok geçmeden Herschel ve öteki gözlemciler bu yeni gezegenin yörüngesi üzerindeki hareketinde bir tuhaflık olduğunu fark ettiler. Yörüngesinde yavaş ve doğal bir biçimde hareket etmek yerine Uranüs zaman zaman beklenenden çok daha yavaş hareket ediyor bazen de belirli bir çekime yakalanmışçasına hızlanıyordu. Bilim adamları bu durumda Uranüs’ten daha uzakta henüz keşfedilmemiş bir başka gezegenin varlığını düşündüler.

1821’de Alexis Bouvard, Uranüs yörüngesinin astronomik çizelgelerini yayınladı. Takip eden gözlemler, hazırlanan çizelgelerde kayda değer hataların olduğunu ortaya koydu. Bu da Bouvard’ı, Uranüs ile henüz bilinmeyen bir gök cismi arasında olan kütleçekimsel etkileşimin buna sebep olduğunu düşünmeye itti. John Couch Adams, 1843 yılında elindeki verilerden yararlanarak Uranüs’ün yörüngesi üzerine çalışmaya başladı. Daha sonra George Airy’den yeni veriler edindi ve çalışmalarını 1846 senesine kadar sürdürdü. Yeni bir gezegenin varlığıyla ilgili bazı varsayımlar üretti fakat Airy’nin Uranüs’ün yörüngesiyle ilgili talebine karşılık vermedi.

Aynı tarihlerde Urbain Le Verrier de Adams’tan bağımsız olarak kendi hesaplamalarını geliştirdi. 1846 Haziran’ında Le Verrier’in yayınladığı bulguları gören Airy, bunların Adams’ınkilerle örtüştüğünü fark etti ve Cambridge Gözlemevi müdürü James Challis’i bu öngörülen yeni gezegeni aramaya ikna etti. Challis Ağustos ve Eylül ayları boyunca gökyüzünü taradı fakat bir sonuç çıkmadı.

Bir taraftan Le Verrier de Berlin Gözlemevi astronomu Johann Gottfried Galle’den gezegeni araştırmasını istedi. Gözlemevindeki öğrencilerden Heinrich d’Arrest, Galle’ye Le Verrier’in tahmin ettiği bölgenin güncel çizelgelerdeki durumuyla o anki gökyüzünün durumunu bir gezegenin sabit bir yıldıza göre yer değiştirmesini de göz önüne alarak karşılaştırmasını önerdi. Le Verrier’in mektubunu aldıkları 23 Eylül 1846 gecesi Neptün, Le Verrier’in tahmin ettiği yerin sadece 1°(Adams’ın tahmininin ise 12° yakınında) uzağında keşfedildi. Challis ise sonradan söz konusu gök cismini Ağustos ayında iki kere gözlemlediğini fakat peşindeki gezegen olduğunu fark edemediğini anladı

Neptün ilk olarak, 23 Eylül 1846 tarihinde Alman astronom Johann Galle tarafından, İngiliz astronom John Adams ve Fransız astronom Urbain Le Verrier’in birbirinden habersiz olarak yaptıkları hesaplamalar ve tahminler doğrultusunda gözlemlenmiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.