Sağlık

Pandemi Nedir?

Pandemiler veya pandemik hastalıklar, bir kıta, hatta tüm dünya yüzeyi gibi çok geniş bir alanda yayılan ve etkisini gösteren salgın hastalıklara (epidemilere) verilen genel addır. Pandemi, Eski Yunanca‘da tüm anlamına gelen παν (pan) ile insanlar anlamına gelen δῆμος (demos) kelimelerinden türetilmiştir.

2019-2020 koronavirüs pandemisi, Aralık 2019’da başlamış, Çin’in Hubei bölgesinin başkenti olan Vuhan kökenli SARS-CoV-2 olarak adlandırılan yeni bir koronavirüsün neden olduğu pandemidir. İlerleyen zamanlarda Avrupa, Kuzey Amerika ve Asya-Pasifik’te yer alan çeşitli ülkelere yayılmış salgın, 11 Mart 2020’de Dünya Sağlık Örgütü tarafından pandemi ilan edildi.

WHO (Dünya Sağlık Örgütü) tanımlamasına göre bir pandemik ancak aşağıdaki 3 koşulu sağladığında başlamış sayılır:

Nüfusun daha önce maruz kalmadığı bir hastalığın ortaya çıkışı

Hastalığa sebep olan etmenin insanlara bulaşması ve tehlikeli bir hastalığa yol açması

Hastalık etmeninin insanlar arasında kolayca ve devamlı olarak yayılması

Bir hastalık veya tıbbi durum sadece yaygın olması ve çok sayıda insanın ölümüne yol açması nedeniyle pandemi olarak nitelendirilemez, aynı zamanda bulaşıcı olması gereklidir. Örneğin, kanser, insanlarda çok sayıda ölüme sebep olan bir hastalık olmasına rağmen bulaşıcı olmadığı için pandemi olarak adlandırılmamaktadır (Bazı kanser türlerinin bulaşıcı etmenler tarafından ortaya çıkabildiği unutulmamalıdır).

PANDEMİ NEDİR?

Pandemi, dünyada birden fazla ülkede veya kıtada, çok geniş bir alanda yayılan ve etkisini gösteren salgın hastalıklara verilen genel isimdir. Pandemi durumu virüslerde karşılaşılabilmektedir. Virüsün yayılması ve tutunması pandemik olarak yorumlanmaktadır.

Zaman zaman influenza virüslerinin genetik yapısında meydana gelen değişikliklere bağlı olarak yeni bir tipte influenza virüsü ortaya çıkmaktadır. Bu değişiklik hayvan influenza virüsünün genetik yapısında meydana gelebilmekte veya insan ve hayvan influenza virüslerinin her ikisinin genetik kombinasyonu ile ortaya çıkabilmektedir. Değişimlere bağlı olarak virüs insandan insana kolayca geçiş yeteneği azanabilmektedir. Bu durum, virüsle daha önce hiç teması olmayan, virüsün yol açacağı enfeksiyonun gelişmesine yatkın olan kişilerin önemli bir kısmının hastalanmasına neden olmakta ve büyük çapta salgınlara yol açabilmektedir. Dünya çapında hızla yayılma potansiyeli olan böyle bir virüs, influenza pandemisine neden olabilir.

İnsanlık tarihinin büyük bölümünde bölgesel ve özellikle kıtasal nüfus nispeten birbirlerinden izole idi. Ancak günümüzde hava, deniz ve kara ulaşımı, yolculuk hızı, yolcu ve mal taşıma hacmi giderek artan oranlarda genişlemeye devam etmektedir. İnsan hareketliliği 18. yüzyıldan bu yana 1.000 kat artış göstermiştir. Özellikle geçen yüzyıldan itibaren kıtalar arası iletişimde büyük artışlar olmuştur. Küresel ulaşım ağının genişlemesinin üç önemli sonucu enfeksiyon hastalıkları pandemisi, vektör istilası olayları ve vektör kaynaklı patojen ithalatıdır.

Pandemiler ve seyahat olguları birlikte değerlendirilirse, gerekli önlemler alınmadığında gelecekte pandemilerin eskiye oranla daha geniş kitleleri etkileyeceği ve daha çok sayıda ölümlere yol açacağı kuşkusuzdur. Son yirmi yılda dünya genelinde çok sayıda ciddi enfeksiyon hastalıkları salgınları görülmüştür. Ebola, domuz gribi, Zika, SARS, MERS, kuş gribi ve norovirüs salgınları en önemli örnekler olarak sayılabilir. Bu salgınlardan etkilenen ülkelerde yüksek maliyetlere ve binlerce can kaybına neden olmuşlar ve halk sağlığı altyapıları harap olmuştur. Gelecekte sık ve düzenli olarak karşılaşacağımız pandemik enfeksiyon hastalıkları insanlığın en önemli sorunları arasında yer alacaktır.

Şimdiye dek olan pandemiler ve göze çarpan epidemiler ise şöyle:

Kara veba

Kolera

Grip

Tifo

Domuz gribi

Pandemi ile epidemi arasındaki fark nedir?

‘Epidemi’ kontrolden çıkan herhangi bir meseleyi tarif etmek için kullanılan oldukça genel bir kavram. Medikal alanda ise bir bölgede, bir toplumda veya bir grup insanda bir hastalığın yaygınlaştığı görülünce bunun ‘epidemi’ bir salgın olduğu kabul ediliyor.

‘Pandemi’ ise bölgeler ve gruplar üstü coğrafi bir salgın anlamına geliyor. Bir ülkenin tamamını veya dünyanın tamamını etkisi altına alan hastalıklar için kullanılıyor.

DSÖ, 2009 yılındaki H1N1 domuz gribini ‘pandemi’ olarak açıklamış, ardından gribin sanıldığı kadar güçlü ve öldürücü çıkmamasına rağmen ilaç firmalarının bir aşı geliştirmesi için acele etmeye zorlanması karşısında eleştirilerin hedefi olmuştu.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

error: İçerik korunuyor !!