Genel

Perlit Nedir?

Perlit denilince; petrografide soğumaya bağlı olarak meydana gelen uzamanın, gözle veya mikroskopla görülebilecek konsantrik yapı ya da kırılmasının meydana getirdiği özel bir volkanik camsı kayaç türünü ifade eder. Perlit aynı zamanda, doğal olarak oluşan silis esaslı volkanik kayaçlara verilen addır.

Perlit, “Perlstein” kelimesinden türemiş olup (Perl=inci Perlstein=İnci taşı) çok sayıda konsantrik yarıkları olan hiyaloliparit ve fetiyaloriolitler (camsı kayaçlar) gibi tanımlanır. Perlit tanımı, mağmanın asit fazında oluşan lavların soğuyup gözle ve mikroskopla görülebilecek bir yapıda kırılmasının meydana getirdiği kütle bünyesinde su damlacıkları bulunan volkanik bir cam türünü ifade eder. Bazı perlit türleri kırıldığı zaman inci parlaklığında küçük küreler elde edildiğinden perlit ismi inci anlamına gelen “perle” kelimesinden türetilmiştir.

Perlit, tipik olarak obsidiyenin hidrasyonu ile oluşan, nispeten yüksek su içeriğine sahip amorf bir volkanik camdır. Doğal olarak oluşur ve yeterince ısıtıldığında büyük ölçüde genişleme alışılmadık bir özelliğe sahiptir. Endüstriyel bir mineral ve işlemden sonra düşük yoğunluğu için yararlı ticari bir üründür.

Ticari kullanımda ise perlit elverişli bir sıcaklığa kadar ısıtıldığında genleşen ve gözenekli bir hale gelen volkanik doğuşumlu (menşeli) ve doğal olarak oluşan asitik bir camdır. Perlit belirli tane iriliğinde özel formlarda 900-1100 °C arasında ısıtıldığında hacmini yaklaşık 20 kat genleştirmekte ve mısır gibi patlayarak yoğunluğu çok hafif bir hale gelmektedir.

Gözeneklilik, perlit taneciklerindeki boşluk hacmini toplam tanecik hacmine oranının ortalaması olarak tanımlanır. Gözeneklilik perlite emicilik ve yüzeyde soğuma özellikleri kazandırmakta ve bu nedenle bu özelliğin gerekli olduğu uygulama alanlarında önem taşımaktadır. Su kirliliğini giderme çalışmaları ve ısı yalıtıcılığı aranan durumlarda su emicilik istenmemektedir. Bunun nedeni gözeneklere dolan suyun ısı iletkenliğini arttırması olmaktadır. Bu durumda silikon veya bir maddeyle gözenekler pasifleştirilerek perlit hidrofobize edilmektedir.

Perlit’in kırılmış olan parçaları inci parlaklığındadır. Bunun için inci gibi cilası olan, soğan kabuğu şeklinde konsantrik yapılı, bir camsı kayaç olarak tarif edilir. Ticari anlamda ise perlit, elverişli bir sıcaklığa birdenbire getirildiği zaman genleşen (patlayan) volkanik menşeli ve doğal olarak zuhur ederi asidik bir camdır. Yani perlitin halen ticarette kullanılış şekli,erime derecesine kadar ısıtıldığı veya alev temasına kısa biran bırakıldığı zaman 2-20 defa hacmi büyüyen tabii herhangi bir volkanik camsı kayacın ürününe denilir.

Perlit asidik karakterli volkanik bir camdır. Perlit ismi bazı perlit tiplerinin kırıldığında inci parlaklığında küçük küreler elde edilmesi nedeni ile inci anlamına gelen perle kelimesinden türetilmiştir. Perlit, ısıyla genleşme özelliği olan, genleştirildiğinde çok hafif ve gözenekli hale geçen bir kayaçtır. Perlit kelimesi hem ham perlit ve hem de bunun genleştirilmesiyle elde edilen ürün için kullanılmaktadır. Çeşitli perlit kayaçları renk ve yapı itibariyle birbirinden farklılık gösterebilmektedir. Ham perlitin rengi saydam açık griden parlak siyaha kadar değişebilmektedir. Genleştiğinde renk tamamen beyazlaşır. Perlitte en önemli özellik, hidrasyona uğramış camsı silika yapısındaki %2.5 arasında bileşik halinde içerdiği sudur ve bu su perlitin kararlılığını sağlamaktadır. Perlit 750-1200 °C arasında ani olarak ısıtıldığında bünyesinden çıkan buharın etkisiyle genleşerek camsı tanelerden oluşan bir köpük agregasına dönüşür. İlk hacminin 20 katına kadar genleşebilir. Bu ürüne genleşmiş perlit denir.

Perlit, özel dokulu, iç yapısında belli oranda su içeren, asit bileşimli esas itibariyle volkanik camdır. Fibrik yapılı değildir. Nitrat sülfat, fosfor, ağır metal, radyoaktif element ve organik madde içermez. Dolayısıyla kimyasal olarak oldukça saftır. Perlit cevheri açık işletmecilik metodu ile genellikle patlatılarak yapılır. Daha sonra kırma- öğütme- sınıflandırma işlemlerini takiben genleştirme işlemi yapılmaktadır. Tuvenan cevherinin ocağa yakın bir yerde ilk kaba kırmadan geçirilip gerekli tane iriliğine getirilmesi, genleşen perlitin ise hafif fakat hacimce büyük olduğundan pazar alanlarına yakın yerlerde tesisler kurularak genleştirme işlemi yapılması ekonomik bulunmaktadır.

Özellikleri

 

Perlit 850-900 ° C (1.560-1.650 ° F) sıcaklıklara ulaştığında yumuşar. Malzemenin yapısında sıkışan su buharlaşır ve kaçar ve bu da malzemenin orijinal hacminin 7-16 katına genişlemesine neden olur. Genişletilmiş malzeme, sıkışan kabarcıkların yansıtıcılığı nedeniyle parlak bir beyazdır. Genişlememiş (“ham”) perlitin kütle yoğunluğu 1100 kg / m3 (1.1 g / cm3) iken, tipik genişletilmiş perlitin kütle yoğunluğu yaklaşık 30-150 kg / m3’tür (0.03-0.150 g / cm3). [2 ]

Perlitin hazırlanmasında önemli hususlar şunlardır:

Perliti nodüllerine ayırmak veya küp şeklinde taneler elde etmek, Fazla inceltmeden ve kabuk dokusunu bozmadan sadece gerekli tane iriliğine kadar kırmak,

İstenen tane boyuna göre ayırmak

Perlit genellikle kolayca kırılabilen iyi öğütülebilen bir kayaçtır.Ancak tane dağılımı kırma darbelerine bağlı olduğundan,kırıcı ve öğütücü seçimi özel dikkat gerektirir.

Genleşmiş perlite ticari değer kazandıran en önemli özellik; az hacimdeki düşük yoğunluğu, fiziksel esnekliği, kimyasal sabitliği, düşük ses geçirgenliği, ateşe karşı dayanıklılığıdır. Perlitin tüketim alanları başlıklar halinde aşağıda verilmektedir.

Perlitin Kullanım alanları

Perlit yenilenemeyen bir kaynaktır. Dünya perlit rezervlerinin 700 milyon ton olduğu tahmin edilmektedir. Çin, Türkiye, Yunanistan, ABD, Ermenistan ve Macaristan liderliğindeki perlit dünya üretimi 2018 yılında 4,6 milyon tona ulaştı. Perlit ismi kayaca verildiği gibi gerileştirilmiş ürüne de ticari olarak verilmektedir. Diğer volkanik camlardan farklı olmasının sebebi bünyesinde yüksek miktarda su ihtiva etmesidir. Obsidiyen vitrofir ve pekstayn gibi diğer volkanik camsı kayaçlar perlitten oluşum itibarı ile farklıdır. Obsidiyen doğrudan doğruya ana magmadan teşekkül eder. Perlit ise magmatik suyun emilmesinden sonra meydana gelir.

İri Perlit 12 No
Genişlik 0,0-5,0 mm Yoğunluk 80-160 kg / m³ Tarım, inşaat, tekstil sektörlerinde kullanılır.

İnce Perlit 8 No
Genişlik 0,0-3,0 mm Yoğunluk 55-90 kg / m³ Kaba sıva duvar harcı, beton yapı elemanları ve beton agregasında kullanılır.

Mikronize Perlit
Genişlik 0-125 mikron Yoğunluk 70-100 kg/m³ Yemeklik yağ, petrokimya, meyve suyu ve ilaç sanayinde kullanılır

1- İnşaat Sektörü :

Şekillendirilmiş izolasyon malzemeleri (çatı ve zemin izolasyonlarında)

Perlitli Sıvalar

Perlit agregalı hafifi yalıtım betonu (Çimento veya alçı bağlayıcı)

Perlit agregalı hafifi yapı elemanları tavan kiremitleri, boru izolasyonları vs.

Gevşek dolgu malzemesi olarak (tavan araları zemin ve duvar boşluklarında yalıtım malzemesi olarak; silikonla özel bir işleme tabi tutularak köpük halinde)

Yüzey döşemelerinde (ısı ve ses yalıtıcı olarak)

Çimento ve alçı dışındaki bağlayıcılarla yapılan özel amaçla perlit betonları

2. Tarım Sektörü:

Toprağın fiziksel özelliklerini artırıcı “substrat” Maddesi olarak, gerekli uygun toprak koşullarını sağlamak topraktaki sıkılığın artmasına yardım ederek su drenajını azaltmak ve nemi muhafaza etmek, fideler için üreme ortamı oluşturmak, toprağı havalandırmak gibi nedenlerle aşağıdaki alanlarla geniş olarak kullanılır.

Tarla tarımında, Bahçe tarımı ve seracılıkta (fide yetiştiricilik, kültür tanımı gibi)

Çimli spor alanlarında

3.Sanayi Sektörü: .

Gıda, ilaç ve kimya sanayiinde filtre yardımcı maddesi olarak;

 

Gıda sanayiinde: Meyve sularını süzmede, bitkisel yemeklik yağlarını süzmede, şeker şerbeti süzmede, mısır şerbeti süzmede (glikoz /dekstroz üretiminde), bira, şarap ve likörleri süzmede.

İlaç ve kimya sanayiinde: Boyaların süzülmesinde, kağıt sanayiinde (beyaz su filtrasyonu), antibiyotiklerin süzülmesinde, pektin süzmede, sitrik asit süzmede, soda külü eriyiklerinin filtrasyonu, sodyum silikat (su cam), sülfürik asit filtrasyonu, uranyum şerbeti filtrasyonu, flok süzmede (alüminyum hidroksit ve flokülasyon işlemlerinde), fosforik asit süzmede.

Diğer süzme işlemlerinde: İçme suyu süzmede, yüzme havuzlarının suyunu süzmede, atık suları temizleme ve süzme işlemlerinde, makina yağı süzmede (kullanılmış makina yağlarının rejerasyonu).
İlaç ve kimya sanayiinde dolgu maddesi olarak;

Çeşitli ilaçlarda (insan sağlığı ilaçların veteriner ilaçları)

Haşere ilaçlarında (bitki koruma vb.)

Temizleyici tozlarda

Gübrelerde

Dinamit üretiminde

Testüre örtücülüğü yüksek (yüzeyi genli) boyaların üretiminde

Kozmetik sanayiinde (sabun vb.)

Sanayide ısı yalıtım malzemesi olarak;

1000°C ye kadar sıcaklıktaki reaktörlerin potanların vb. yalıtımında
Soğuk hava depolarının yalıtımında

Sıvılaştırılmış gaz tanklarının ısı yalıtımında: Sıvılaştırılmış petrol gazları (LPG), sıvılaştırılmış doğal gazlar (LNG), sıvı oksijen, sıvı azot ve amonyak, sıvı propan, etan ve metan, sıvı soygazlar, itici gazlar (propellanlar), soğutucu gazlar (refrigeranlar vb.)

Seramik ve cam sanayiinde katkı maddesi olarak;

Metalürjide

Döküm kumuna katkı maddesi olarak

Dökümcülükte metalurjik flaks olarak

Potadaki ergimiş metalin korunmasında

Demir-Çelik sanayiinde ergimiş metalin cüruf kontrolunda

Dövmede veya haddeye giden sıcak metal ingotların ısı kayıplarını önlemede

Perlitli yalıtıcı refrakterlerin üretiminde

Seramik bağlayıcılı refrakter tuğlalar

Alüminyum fosfat bağlayıcılı perlit refrakter tuğla veya betonlar

Perlitli refrakter harçlar

Diğer Alanlardaki Uygulamalar;

Petrol, su ve jeotermal sondajlarda (çimentolama işlemini kolaylaştırıcı katkı maddesi olarak)

Gemi diplerini kaplama ve yalıtımında (kalafat macunları)

Petrol artıklarından veya diğer yağlı atıklarından kaynaklanan su kirliliğini gidermede (Bilhassa denizlerdeki)

Baraj göllerinde, kentlerde, açık su rezervuarlarda buharlaşmayla su kaybını önleyici olarak

Ambalajlamada dolgu malzemesi olarak

Plastik köpük ve plakalara dolgu ve katkı malzemesi olarak

Ucuz ve hafif plastik mobilya yapımında dolgu maddesi olarak (Bahçe sandalye ve masası)

Yangına karşı özellikle çelik kontrüksiyonlarda yalıtım katı olarak Perlit genleşmiş olarak kullanıldığı gibi ham olarak da geniş kullanım alanlarına sahiptir.

Ham perlit kimyasal bileşimi itibariyle silisli ve alüminyumlu bileşikler içerdiğinden kalsiyum esaslı bağlayıcılar ile kimyasal reaksiyona girerek hidrolik aktivite gösterir. Bu özelliği nedeniyle inşaat sektöründe geniş çapta kullanılmaktadır. Perlit çimentoya dayanıklılık kazandırmaktadır. Bunun için ham perlit kayası kırılıp öğütülüp elendiği gibi doğal olarak agrega halinde bulunan perlit kaynakları da kullanılmaktadır. Bu şekilde doğal agrega olarak bulunan perlitin ülkemizde geniş rezervleri vardır. (Erzincan, Nevşehir, Ankara civarındaki yataklarda)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.