Filmlerin Psikanalizi Genel Psikoloji

The Revenant; Diriliş Filminin psikanalitik Incelemesi

Leonardo Di Caprio’nun başrolünde oynadığı, Alejandro G. Iñárritu’nun yazdığı ve yönettiği The Revenant – Diriliş adlı filmin psikanalitik açıdan yorumlanmasını bulacaksınız. Filmde Glass’ın birçok zorluk içinden geçerek yeniden doğması, kötülüklerin intikamlarının alınışı, bu intikamların eyleme dönüklüğü, çeşitlilikleri, Glass’ın intikamını almak için yaşam mücadelesi vermesi sahnelenmiştir. Film bizi doğa karşısında insanın edilgenliği ve küçüklüğü, hırsızlıkların ve adaletin insan psikolojisindeki yeri, intikam ihtiyacı ve iyi intikam kavramı üzerinde düşündürür.

1823’te Kaptan Andrew Henry (Domhnall Gleeson) komutasındaki bir grup avcı Kuzey ovalarında, henüz örgütlenmemiş Amerika topraklarında (bugünkü Dakota) post için avlanıyor.

Arikaralar (yerli Amerikalılar) sürpriz bir saldırı gerçekleştirdiklerinde, çoğu avcı öldürülür. Hayatta kalanlar bir tekneye binerek kaçmayı başarır. Tekne şimdilik onları yerlilerden korumuştur. Burada tekne dış dünyadan gelen tehditlere karşı bebeği koruyan anne rahmini sembolize eder. Nitekim buradaki nehir de anne karnındaki amniyon sıvısını temsil eder. Aynı zamanda buradaki nehir ilkel benlikteki cinselliği de sembolize etmektedir. Bilinçaltı düzeyde yerlilerin saldırısı iğdiş edilme korkularının sembolik dışa vurumudur.

 Ancak tecrübeli rehber Hugh Glass (Leonardo DiCaprio) şehrin dışındaki kürk ticareti merkezi Fort Kiowa’ya yürüyerek gitmelerinin daha güvenli olacağını söylemektedir. Bunun anlamı ise bireysel olgunluğunu tamamlayan bebeğin özerklik talebidir.

Nihayet gelişimini tamamladığına inanan birey artık kendini gerçekleştirme aşamasında olduğunu  ilan eder. Bu öneri bazılarını, özellikle de Glass ve Glass’ın melez oğlu Hawk’a (Forrest Goodluck) düşman olan John Fitzgerald’ı (Tom Hardy) rahatsız eder. Burada Fitgerald kötü baba ekolununu sembolize etmektedir. Evrimsel açıdan bu bireyin ergenlik döneminde yaşadığı oidipus kompleksidir.

Karşı çıkmasının sebebiyse Fitzgerald’ın kafa derisinin bir kısmının yıllar önce yerliler tarafından yüzülmüş olmasıydı. Fitzgerald için karaya çıkmak iğdiş edilmekle eşanlamlıdır. Burada anlatilmak istenen çocuğun oedipal gelişimini baskilayan kötü baba arketipidir. Kötü  baba Glass’i iğdiş etmekle tehdit ederek özerklik kazanmasını engellemeye calismaktadir. Arikaralar Amerikalıları gizlice takip etmeye devam ediyorlardı. Çünkü Reis’in kızı Powaqa’nın kaçırılmasından onları sorumlu tutuyorlardı. Buradaki kayıp kadın rekabetçi kuşak ile baba arasında paylaşılamayan annedir. Çocuk kötü babayı anneyle arasında bir tehdit olarak görmektedir.

Glass tek başına keşif yaparken, bir boz ayı tarafından saldırıya uğrar. Ayı pençeleriyle Glass’a büyük zarar verir. Grup, Glass’ı can çekişirken bulur ve onu eğreti bir sedyeyle taşırlar. Fitzgerald, Glass’ın hayatta kalamayacağını ve yolculuklarını hızlandırmak için onu öldürmeleri gerektiğini savunur. Burada Glass Baba arketipine karşı gelerek anne rahmini terketmiştir. Bu büyük bir meydan okumadır. Ilkel benlikte ergen bireyin sürü liderine açıkça meydan okuması hoş karşılanmayacaktır. Kötü baba onu öldürerek, tekrar anne rahminde ait olduğu zararsız konumuna geri döndürmek istemektedir.

Glass’ı öldürmek istemeyen Henry, onunla kalacaklara para teklif eder. Burada Henry iyi baba rolündedir. Glass’ ın bilinçaltında baba figürü surekli olarak birbiriyle çatışmalıdır. Fitzgerald, Hawk ve genç Jim Bridger (Will Poulter) gönüllü olur. Henry, Fitzgerald’a Glass ölene kadar onunla kalacağına ve onu uygun şekilde defnedeceğine dair söz verdirtir. Burada kısa bir süreliğine de olsa iyi ve kötü baba figürleri bir uzlaşmaya varırlar. Çünkü  Glass, kötü baba ekoluyle ilk mücadelesini kaybetmiştir. Fitzgerald bu anlaşmayla müthiş  bir fırsat yakalamıştır. Henry gitmiştir. Koruyucu baba figürü olmadan Glass’i rahatlıkla anne rahmine döndürebilecektir. 

Fitzgedald Bridger’a mezar kazdirir. Bridger uzakta matarasını dereden doldururken, Fitzgerald Glass’ı boğmaya çalışır. Filmin bu sahnesi baba figürü ile çatışmanın şiddetlendiği sahnedir.

Fallik dönemde penis, çocuk için bütün benliği ve varlığı ile ilgili bir önem kazanır. Toplumsal tutumlarla beraber penis yüce bir organ olarak anlam kazanır ve çocukta bir iğdiş edilme korkusu gelişir. Erkek çocuk, kız çocukta penis olmadığını fark edince bunun kendisinde de yok edileceğini düşünerek kaygılanır. Erkek çocuğun sık sık penisini açması, dokunması aslında bir kontroldür. Hala orda mı, sağlam mı? gibi güvence altına almasıdır. Ancak Hawk fark eder. Fitzgerald, Glass elinden bir şey gelmeden izlerken Hawk’ı öldürür. Hawk’ ın ölümü iğdiş edilme korkusunun dışa vurumudur. Glass bir bebek gibi sarılıp sarmalandığı için hiç bir şey yapamaz. Zira henüz emekleyemese de bebeklik dönemine dönmüştür. Ancak ikinci bir mücadeleye henüz hazır değildir.

Bridger döndüğünde, Fitzgerald Hawk’ın kaybolduğunu, Glass’ın da bunu teyit edemeyecek kadar yaralı olduğunu söyler. Fitzgerald coktan uzaklaşmış olan iyi baba figürünün geri dönmesini engellemek için bütün yolları denemektedir. Bu durumda Glass’ ın bilinçaltı super egosunu baskilamayi başarmıştır.

Bir sonraki sabah Fitzgerald, Bridger’ı aniden uyandırarak aslında öyle olmadığı halde Arikaraların yakında olduğunu ve Glass’ı bırakmak zorunda olduklarını söyler. Glass’ı üstünkörü bir mezara sürükler. Glass bu aşamada anne rahmine kısa süreli bir dönüş  yaşamıştır. Ancak kötü baba figürüne karşı koyarak onu uzaklaştırmayı başarır.

Bridger tereddüt eder ancak matarasını Glass’a bırakarak Fitzgerald’la sıvışır. Glass mezardan sürünerek çıkar ve günlerce yürür. Mezardan çıkışı yeniden doğuşunu sembolize eder. Bebekteki oral dürtülerin iki tane ögesi bulunmaktadır. İlki libidoya yönelik öge (oral erotizm) diğeri ise saldırgan öge (oral sadizm). Oral ögenin yarattığı saldırganlığa son vermeye çalışır. Amaca ulaşınca bir gevşeme ve suskunluk olur. Oral erotizm ilk aylarda hakimdir. Saldırgan öge, oral dönemin son aylarında oral erotizm ile devam eder. Oral saldırganlık ısırma, çiğneme, tükürme ve ağlama tepkilerinden oluşur.

Glass mezara gömülerek özerkliğini yeniden kazanmış ve bir bebek gibi anne rahminden ayrilip, kendi libidosunu keşfe çıkmıştır. sürünerek emekleme dönemini tamamlamış ve yeniden ayağa kalkmıştır. Bu sürede yavaşça gücünü geri kazanırken, sürekli Amerikalılar tarafından öldürülmüş yerli karısının hayallerini görür. (Fitzgerald, filmin başlarında Glass’a, karısını öldüren Amerikalı askeri öldürdüğünü söylerek yükleniyordu.) Arikaralardan nehrin akıntılı kısmına kendini bırakarak kaçar. Glass cinselliği yeniden kesfeder. Nehrin coşkusu oedipal baskılarından sıyrılmanın verdiği özgüveni sembolize etmektedir.

Fort Kiowa’ya giderlerken Bridger, Fitzgerald’ın ona yalan söylediğini fark eder. Ancak Fitzgerald Bridger’ın korkaklığından faydalanarak onu susturur. Fort Kiowa’ya geldiklerinde Fitzgerald, Henry’ye Glass’ın öldüğünü ve Hawk’ın da büyük ihtimalle Arikaraların saldırısına uğradığını söyler. Henry Fitzgerald’a söz verdiği ücreti öder, ancak Bridger suçluluk duygusuyla parayı geri çevirir.

Glass bu sırada arkadaş canlısı bir Pawnee olan Hikuc’la karşılaşır. Hikuc Glass’la bizon etini paylaşır. Iyi baba figürü bu kez Hikuc’ un suretinde gorunmustur. Freud, çocuk cinselliğinin ilk belirtilerinin, beslenme ya da idrar kesesi ve barsak denetiminin kazanılması gibi cinsel nitelikli olmayan bedensel işlevlerden kaynaklandığından bahsetmiştir. Bu görüşe göre çocukta psikolojik ve cinsel gelişim, her biri bir önceki dönemlerde kazanılan davranışları da kapsayan beş dönemde tamamlanır. Freud’un cinsel dönemi ayırdığı beş dönem ise şöyledir, oral dönem, anal dönem, fallik dönem, gizil dönem ve genital dönem. Glass yediği bizon etiyle oral evresini tamamlamıştır.

Hikuc da ailesini kaybetmiştir. Aslında Glass kaybolan iyi baba figürünü yeniden keşfetmiştir. Bu süreçte yaraları kötüleşir. Ona yardım eden Pawnee Kızılderilisi ayının tırnaklarını görünce etkilenir. Glass kötüleşince ona tamamı kapalı bir bakım çadırı hazırlar, onu içine yatırır ve Glass oradan yeniden doğar. Bu Kızılderiliden bir söz öğrenir: “İntikam Tanrının ellerindedir.” Freud’ a gore Üstben, bir kişilik şemasında, planında kişiliğin en yüksek merciisi. Ben’e karşı bir denetleyici ya da bir yargıç rolünü oynar, id’den gelen isteklerin ben tarafından ya olduğu gibi ya da bazı değişikliklerle kabulüne izin verir ya da tümüyle geriye çevirilmesini buyurur. Freud;

Tüm ahlaksal kısıtlamaların temsilcisi, mükemmelik yolundaki çabaların savunucusudur” der.

Bu seferki dirilişten doğarken posta ya da bir kılığa bürünmez bir düşünce edinir. Glass’ın yeniden dirilişlerinin en farklısı budur. Glass iyi baba figürünün de yardimiyla, kendi bilinçaltının ilkel dürtüleriyle başa çıkmayı öğrenmiştir. Diğerlerinde bir kaçış ve yaşamda kalma mücadelesi varken bu sefer bir kucaklanış, paylaşım, yaşatılma ve bakılma durumu vardır. Glass’ı değiştiren bu ilişki olmuştur.

Kampın içine sızar ve liderlerinin Arikara reisinin kızına tecavüz ettiğini görür. Kızı serbest bırakır, iki avcıyı öldürür. Burada yine bilinçaltındaki cinselliğe çağrışım yapmaktadır. Kız anne figürünü temsil eder. Ancak bu kez herşey farklıdır. Glass anne figürüyle olan ilişkisini güçlendirir. Anne figürü avcılardan birini elindeki bıçakla hadım eder. Doğal seçilim tamamlanmıştır.

Hikuc’un atını geri alarak kaçar. Yine Arikaralarla karşılaşır, bu sefer de atını uçuruma sürerek kaçar. At ölür, Glass yaralanır. Soğuktan donmamak için atın karnını bicakla yarar, geceyi atın leşinin içine girerek atlatır. Burada atın karnı anne rahmini çağrıştırır. Atın bagirsaklarini çıkaran glass bir anlamda cinsel gelişiminin anal evresini keşfetmiştir.

Bu sırada Fort Kiowa’ya yalnız bir Fransız avcı gelir. Bridger’ın matarasını taşıyordur. Matarayı Hawk’tan çaldığını düşünen Henry, bir arama organize eder. Matara bir semboldür. Fitzgerald, matarayı gördüğünde Glass’ın hala yaşadığını anlar, kasadan para çalar ve kaçar. Çünkü bu matara kötü baba figürüne bir mesajdır. Glass’ ın oral evreyi geçtiğini haber vermektedir.

Henry arama sırasında Glass’ı bulur ve onu ticaret merkezine getirir. Öfkelenen Henry, Bridger’ı vatan hainliğiyle suçlar. Üstben’ in ahlaki boyutunu temsil eden Henry, bilinçaltının ilkel dürtülerini baskılamayı  ve ahlaki üstünlüğünü kabul ettirerek, Glass’ ın benliğinde baskın olmayı başarmıştır. Ancak Glass, Henry’yi Fitzgerald’ın Bridger’a yalan söylediğine ikna eder.

Henry kaçan Fitzgerald’ı bulmaya gitmek ister. Glass onunla birlikte gitmeye ısrar eder. Arama sırasında ikiye ayrıldıklarında, Fitzgerald Henry’yi pusuya düşürür. Glass Henry’i ölü ve kafa derisi yüzülmüş halde bulur. Bilinçaltının hayvani doğası, süper egonun dayatmalarına onu tamamen yok ederek cevap vermiştir.

Henry’nin cesedini tuzak olarak kullanan Glass böylece Fitzgerald’ı pusuya düşürür. Onu ormana kadar kovalar ve nehrin kenarında çarpışırlar. Kanlı bir kavga olur. Glass, Fitzgerald’ı öldürmek üzereyken, Hikuc’un sözlerini hatırlar ve onu nehrin üzerinde Arikaralara doğru ittirir. Glass iç huzura kavuşmuştur. Reis, Fitzgerald’ı kafa derisini yüzerek öldürür. Ancak Glass’a bir şey yapmaz. Glass baba figürüyle mücadelesini tamamlayarak uzlaşma sağlamıştır.Reis’in yanında Powaqa da vardır. Glass artık özerkliğini kazanmış olduğu  icin anne figürünün yanından geçip gidişine sessiz kalır. İntikamını tamamlayan Glass, ormana doğru geri çekilir ve o sırada ölü eşine dair bir  geçmişe dönük bir görü daha görür.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.