Genel

Üniversite öğrencisi mantık yürütme sınavında…

Sosyal Medya Hesabında Paylaş

Mantıkta akıl yürütme, muhakeme ya da uslamlama[1][2] bilinen olgular ve kurallar kullanılarak yeni bilgiye ulaşılmasıdır. Akıl yürütme üç başlıkta incelenebilir: tümdengelim (dedüksiyon), tümevarım (indüksiyon) ve analoji. Klasik mantığın temelinde tümdengelim vardır.

Üniversite öğrencisi mantık yürütme sınavındadır. Profesör soruyor:

– Bir uçak havadayken, uçakta 500 tuğla var. Biri düştü, kaç tane kaldı?
Öğrenci:

– 499.

– Doğru. Peki, büyük bir fili kaç adımda buzdolabına sokarsın?

– Üç adımda sokarım. Buzdolabını aç; fili içeri sok; buzdolabını kapat.

Profesör:

– Doğru! Peki, bir zürafayı kaç adımda sokarsın buzdolabına?

– Dört adımda. Buzdolabını aç; fili buzdolabından çıkart; zürafayı buzdolabına sok; buzdolabını kapat.

– Doğru! Aslan doğum günü partisi için bütün hayvanlara davet yollamış. Aslanın doğum günü partisine tüm hayvanlar gitmiş, ancak biri hariç. Hangisi gitmemiş?

Öğrenci:

– Zürafa gitmemiş. Çünkü o hâlâ buzdolabında.

– Doğru! Bir nine timsahlarla dolu bataklıktan geçmek istiyor. Bataklıkta kaç timsah var?

– Sıfır. Onların hepsi aslanın doğum günü partisinde.

Profesör:

– Doğru. Nine bataklığı geçmeye başlamış, fakat ölmüş. Neden ölmüş olabilir?

Öğrenci:

– Kafatasının çatlaması sonucu ölmüştür.

Profesör:

– Nasıl yani ya?

Öğrenci:

İlk soruda ki tuğla! Uçaktan düşen tuğla, bataklıktan geçmekte olan ninenin kafasına düşmüştür.

Profesör:

– Hadi be …

Dışaçekim, belli koşullara uyan olgular için bir açıklama üretmek için kullanılan akıl yürütme metodudur. En iyi açıklamanın üretilmesi şeklinde de ifade edilebilir. Dışaçekim, eldeki -çoğu zaman eksik olan- bilgi ile mümkün olanın en iyisinin yapılmaya çalışıldığı günlük karar verme süreçlerinin temelini teşkil eden bir muhakeme metodudur.

Bir dizi semptomun varlığı bilinirken bunları en iyi şekilde açıklayan teşhisi bulmaya yönelik tıbbi tanı çabası dışaçekimin en yaygın örneklerinden biri olarak verilebilir. Bir hâkimin, mahkemeye sunulan delilleri, savcının mı yoksa savunmanın mı argümanlarının daha iyi açıkladığını tespiti çabası dışaçekim örneğidir.

Peirce’ye göre her bilimsel araştırma şaşırtıcı gelen bir olgunun gözemlenmesi ile başlar. Bilimsel araştırmanın ilk adımı olan olan dışaçekim, gözlemlenen olgunun nasıl olup ta ortaya çıktığını açıklamaya yönelik hipotez veya hipotezlerin geliştirilmesi sürecidir. Bu durumda Peirce, dışaçekimin salt bir akıl yürütme çeşidi olmayıp aynı zamanda bilimsel buluş metodu oluduğunu da ifade eder.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir