Genel Psikoloji Psikolojik Rahatsızlıklar

Uykusuzluğun en korkunç hali: Somnifobi

Sizlerde bilirsiniz ki bazı bireyler uykusuzluk çektiğinde bazen öyle garip noktalara ulaşıyor, öyle acayip seviyelere geliyor ki insanlarda beklenmedik sonuçlar doğurabiliyor. İnsan hayatını kabusa çeviren korkularla yönetildiğini bir düşünsenize..!

Dünya’da az rastlanan ve bir uyku hastalığı olan “Somniphobia”, Uykuya dalma korkusu olup, zaman içinde uykuyu vakit kaybı olarak görmek ya da kısacası uyumaktan korkmak demektir. Latince kökenden gelen “Somnus” uyku anlamını taşımakta iken, Türkçede bilinen adı “Somnifobi”dir.

Somnifobi, yatma düşüncesi etrafında aşırı endişe ve korkuya neden olur. Bu fobi hipnofobi, klinopfobi, uyku kaygısı veya uyku korkusu olarak da bilinir. Uyku bozuklukları, uyku etrafında bazı endişelere neden olabilir. Örneğin uykusuzluğunuz varsa, gün boyunca o gece uyuyabileceğiniz konusunda endişelenebilirsiniz. Sık sık kabuslar veya uyku felci yaşanması da uyku ile ilgili kaygılara katkıda bulunur.

Somnifobi ile, tüm fobilerde olduğu gibi, neden olduğu korku genellikle günlük yaşamınızı, olağan aktivitelerinizi ve genel refahınızı etkileyecek kadar yoğundur. Somnifobinin dünya üzerindeki bireylerin milyonda birinde görülmesi iyi bir şey olsa da; bu durumdan etkilenenler üzerinde oluşturacağı sonuçlar; Kabus bozukluğu, uyku felcinin sıklıkla yaşanması, ağır travmalar gibi durumlarda ortaya çıkması söz konusudur.

Uyku saatinin yaklaşması ve yorgunluğun ilerlemesi sürecinde ortaya çıkan gerginlik sonucu bazen, somnifobi durumunda olan bireylerde panik atak belirtileri baş göstermektedir. Uykusuz kalmak ve yorgun olmak gibi bariz etkileri dışında mide bulantısı, duygudurum dalgalanmalarına hatta hafızada zorlanmalara dahi yol açabilmektedir.

Semptomlar neler?

İyi uyku, sağlığın önemli bir parçasıdır. Ancak somnifobiniz varsa, uyumayı düşünmek bile üzücü olabilir. Çoğu durumda, bu fobi daha az uyku korkusundan ve daha çok uyurken neler olabileceğinden korkmaktan kaynaklanabilir. Somniphobia başka zihinsel ve fiziksel belirtilere neden olabilir.

Somnifobiye özgü ruh sağlığı belirtileri şunları içerebilir:

uyku hakkında düşünürken korku ve endişe hissetmek
yatmadan yaklaştıkça sıkıntı yaşamak
yatmadan kaçınmak veya mümkün olduğunca uzun süre kalmak
uyku vakti geldiğinde panik atak geçirme
uyku ile ilgili endişe ve korkunun yanı sıra şeylere odaklanmakta zorluk çekmek
sinirlilik veya ruh hali değişimleri yaşamak
bir şeyleri hatırlamakta zorlanmak

Somnifobinin fiziksel belirtileri genellikle şunları içerir:

mide bulantısı veya uyku çevresindeki sürekli anksiyete ile ilgili diğer mide sorunları
uykuyu düşünürken göğüste sıkışma ve artmış kalp atış hızı
uyku hakkında düşündüğünüzde terleme, titreme ve hiperventilasyon veya diğer nefes almada zorluk
çocuklarda ağlayan, yapışan ve yatmadan önce diğer bakıcıların onları yalnız bırakmalarını istememek de dahil olmak üzere diğer direnç
Uyumaktan tamamen kaçınmak mümkün değildir. Bir süredir somnifobiniz varsa, muhtemelen çoğu gece biraz uyuyabilirsiniz. Ancak bu uyku çok huzurlu olmayabilir. Sık sık uyanabilir ve tekrar uykuya dalmakta güçlük çekebilirsiniz.

Somnifobinin diğer belirtileri başa çıkma teknikleri etrafında dönmektedir. Bazı insanlar dikkat dağınıklığı için ışıklar, televizyon veya müzikten ayrılmayı tercih eder. Diğerleri uyku çevresindeki korku duygularını azaltmak için alkol de dahil olmak üzere maddelere yönelebilir.

Somnifobiye Ne Sebep Oluyor?

Uyku korkusu anksiyete bozukluğu olan, ölüm korkusu olan, sık kabuslar gören, uyurgezerlik ya da uyku paralizisi gibi bir uyku bozukluğu olan ya da travmatik olaylar yaşamış kişilerde izlenebilir.  Uzmanlar somnifobinin kesin nedeninden emin değiller. Ancak, bazı uyku bozuklukları gelişiminde rol oynayabilir:

Uyku felci. Bu uyku bozukluğu, kaslarınızı felç ederek REM uykusundan uyandığınızda ortaya çıkar ve hareket etmeyi zorlaştırır. Özellikle tekrarlayan bölümleriniz varsa, uyku felci çok korkutucu hale gelebilecek kabus benzeri halüsinasyonlar yaşayabilirsiniz.

Kabus bozukluğu. Bu, gün boyunca sık sık sıkıntıya neden olan sık, canlı kabuslara neden olur. Kendinizi kabuslardan sahneleri düşünürken, hayalinizdeki olaylardan korkabilir veya daha fazla kabus görmek konusunda endişelenebilirsiniz.

Bu uyku bozukluklarından herhangi birine sahipseniz, sonunda rahatsız edici semptomlarla uğraşmak istemediğiniz için uykuya dalmayı hayal etmeye başlayabilirsiniz.

Her ikisi de kabuslara katkıda bulunabilecek travma veya travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) yaşamak, uyku korkusuna da neden olabilir. Ayrıca, uyurken hırsızlık, ateş veya başka bir felaket gibi şeylerden de korkabilirsiniz. Somnifobi de ölme korkusuyla ilişkilendirilmiştir. Uykunuzda ölmekten endişe duymak, sonunda uykuya dalma korkusuna yol açabilir. Net bir neden olmadan somnifobi geliştirmek de mümkündür. Fobiler genellikle çocuklukta gelişir, bu nedenle korkunuzun ne zaman başladığını veya nedenini tam olarak hatırlamayabilirsiniz.

Herhangi Bir Risk Faktörü Var mı?

Bir fobisi veya ailenin kaygı öyküsü olan yakın bir aile üyeniz varsa, belirli bir fobi geliştirme olasılığınız daha yüksektir.

Uyku bozukluğu veya ciddi bir tıbbi duruma sahip olmak da riskinizi artırabilir. Sağlık endişenizle ilişkili bir ölüm riski olduğunun farkındaysanız, uykunuzda ölme konusunda endişe duyabilir ve nihayetinde somnifobi geliştirebilirsiniz.

Nasıl Teşhis Edilir?

Somnifobiniz olduğuna inanıyorsanız, en iyisi bir akıl sağlığı uzmanıyla konuşarak başlamaktır. Size doğru bir teşhis verebilir ve üstesinden gelme sürecinde sizi destekleyebilirler.

Korku ve kaygı günlük yaşamınızda sıkıntıya ve zorluğa neden olursa genellikle fobiler teşhis edilir.

Uyku korkunuz varsa somnifobi teşhisi konabilir:

uyku kalitesini etkiler
fiziksel veya duygusal sağlığı olumsuz etkiler
uyku ile ilgili sürekli endişe ve sıkıntıya neden olur
işte, okulda veya kişisel yaşamınızda sorunlara neden olur
altı aydan fazla sürdü
mümkün olduğunca uyumanızı veya uyumanızı engeller

Nasıl Tedavi Edilir?

Tüm fobiler tedavi gerektirmez. Bazı durumlarda, nesneyi korkunuzdan kaçınmak oldukça kolaydır. Ancak uyku yoksunluğunun ciddi fiziksel ve zihinsel sağlık sonuçları olabilir. Bu nedenle, dinlendirici bir uyku çekmenizi engelleyen herhangi bir durum için genellikle tedavi önerilir.

Tedavi somnifobinin altında yatan nedene bağlı olabilir. Örneğin, bir uyku bozukluğunuz varsa, bu sorunu çözmek somnifobinizi çözebilir. Ancak çoğu durumda, maruz kalma tedavisi en etkili tedavi seçeneğidir.

Maruz Kalma Tedavisi

Maruz kalma terapisinde, korkuyu ve endişeyi azaltmanın yolları üzerinde çalışırken kendinizi yavaş yavaş korkunuza maruz bırakmak için bir terapistle çalışacaksınız.

Somnifobi için maruz kalma terapisi korkuyu tartışmayı, gevşeme tekniklerini kullanmayı ve sonra iyi bir gece uykusu almanın nasıl bir şey olduğunu hayal etmeyi içerebilir.

Daha sonra, rahatça dinleniyor gibi görünen uykuda insanların görüntülerini izlemeyi içerebilir. Daha sonra, bu ipuçlarına hakim olduğunuzda, evde uyanabileceğiniz bir ortak, ebeveyn veya güvenilir bir arkadaşınızla kısa şekerlemeler almaya teşvik edilebilirsiniz.

Daha fazla maruz kalma terapisi için başka bir seçenek, uyku laboratuvarında veya uyurken uyanık kalan bir tıp uzmanıyla ya da bir şekerleme ya da gece boyunca uyumaktır.

Bilişsel Davranışçı Terapi

Bilişsel davranışçı terapide kişinin uykuya dalmakla olmasından korktuğu en kötü sonuç saptanır. Örneğin ‘‘Öleceğim.’ ‘Delireceğim.’ ‘İstemediğim bir şey yapacağım.’ gibi. Uyuması halinde olacağını tahmin ettiği kötü sonuç netleştirildikten sonra bu tahmininin ne kadar gerçekçi olduğu tartışma ve davranış deneyleriyle test edilir. 

Uyku korkusuna özgü olan özellik  korkulan uyaranın kişinin yaşamsal bir ihtiyacı olmasıdır. Bu nedenle kişinin tedavisiz yaşamına devam etmesi mümkün değildir. Uyku korkusu için ilginç olan kısım kişinin korktuğu uyaranla her gün karşılaşmasına ve korktuğu sonucu hiç yaşamamasına rağmen korku şiddetinde hiç bir azalma olmamasıdır. Oysa ki fobilerin tedavisinde kullanılan korkulan uyaranla tekrarlayan karşılaşmaların tedavi edici olması beklenir. Kişinin her denemede yaşadığı kaygının azalmasını ve tetikleyici uyarana duyarsızlaşması istenir.

Bu yaklaşım, uyku ile ilgili korkuları tanımlamanıza ve bunlarla çalışmanıza yardımcı olur. Düşüncelerinizi deneyimlediğinizde zorlamayı ve daha az sıkıntıya neden olacak şekilde yeniden çerçevelemeyi öğreneceksiniz.

Bu düşünceler uykunun kendisiyle ya da uyku etrafında kaygıya neden olan özel korkuyla ilgili olabilir.

Terapistinizin önerebileceği bir yaklaşım uyku kısıtlamasıdır. Bu, ne kadar uyuduğunuza bakılmaksızın, belirli zamanlarda yatmayı ve kalkmayı içerir. Bu, vücudunuzun bilişsel davranışçı terapi ile kombine edildiğinde somnifobi için yararlı olabilecek daha iyi uyku düzenleri geliştirmesine yardımcı olur.

İlaç Tedavisi

Belirli fobileri özel olarak tedavi eden bir ilaç olmasa da, bazı ilaçlar korku ve endişe belirtilerini azaltabilir ve terapi ile birlikte kullanıldığında yardımcı olabilir. Bir psikiyatrist kısa süreli veya ara sıra kullanım için beta blokerleri veya benzodiazepinler reçete edebilir: Beta blokerleri anksiyetenin fiziksel semptomlarını azaltmaya yardımcı olur. Örneğin, sabit bir kalp atış hızınızı korumanıza ve kan basıncınızın yükselmesini önlemenize yardımcı olabilirler.

Benzodiazepinler, anksiyete semptomlarına yardımcı olabilecek bir sakinleştirici türüdür. Bağımlılık yapabilirler, bu nedenle uzun süre kullanılmaları amaçlanmamıştır. Doktorunuz ayrıca tedavide fobinize hitap ederken daha iyi uyku almanıza yardımcı olmak için kısa süreli uyku yardımı önerebilir.

Yoğun bir uyku korkusu olan somnifobi, vücudunuzun çalışması için gereken uykuyu almanızı engelleyebilir. Somnifobiniz varsa, genellikle endişe ve endişe fobileri ile birlikte uyku eksikliği ile ilgili fiziksel sağlık sorunları yaşamanız muhtemeldir. Bu durumu yaşayan bireylerde zamanla uyku süreleri ciddi oranda azalmakta, ayrıca oluşan fobiye bağlı olarak kafein tüketimlerinde de ciddi oranda artış olduğu gözlenmektedir.

İyileşmek İçin Ne Yapmalısınız?

İşe uyku konusunda doğru bilgiler edinerek başlayabilirsiniz. Bazen uyku hakkındaki bilgi eksiklerinin giderilmesi korktuğunuz sonucun gerçekçiliği hakkında size yeni bir bakışı açısı kazandırabiliyor. 

Yatak odası, karanlık, pijama giymenin bile kaygınızı artırabileceğini biliyorum ancak sağlıklı uyku için gerekli olan uyku hijyeni önerilerine uymamak size fayda yerine zarar verebilir.

Alkol, ilaç ya da madde kısa vadede kaygıyı azaltan ancak uzun vadede kendi başına soruna yol açan alışkanlıklardır. Bu nedenle bu alışkanlıklarınızdan kurtulun. Bunu tek başınıza yapamıyorsanız bir profesyonelden yardım alın.

Tam olarak uyuyunca olmasından korktuğunuz şeyin ne olduğunu saptamaya çalışın. Ardından sizi böyle düşünmeye iten şeyin ne olduğunu. Tahmininizin doğruluğunu ya da yanlışlığını gösteren kanıtları bulmaya çalışın. Zihninizi aydınlatmaya yardımcı olabilecek bir kaç soruyu aşağıda bulabilirsiniz.

Somnifobiniz olabileceğini düşünüyorsanız, birincil sağlık uzmanınızla konuşun. Fobileri teşhis etme ve tedavi etme deneyimi olan bir akıl sağlığı uzmanına yönlendirebilirler.

Peki, sizin veya çevrenizdekilerin yaşamış olduğu böyle bir rahatsızlığı var mı? Yorumlarda konuşalım. 🙂

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.